Sinds de release van Star Wars Episode I: The Phantom Menace (TPM) in 1999, heb ik, een “Star Wars”-fan onwaardig, de film maar 4 keer gezien. Daar gaan we binnenkort, 5 keer van maken natuurlijk, wanneer op 8 februari de 3D-versie uitkomt in de bioscoopzalen. Maar goed, gisteren zag ik de film dus voor de vierde keer. Uiteraard heeft dit alles te maken met de blu-ray boxset die ik kocht op 14 september. De classic trilogy had ik vorige maand reeds afgewerkt en ik wou kost wat kost deze episode achter de kiezen hebben voor de 3D-release, waar ik dus met glans in geslaagd ben. 
Buiten mijn verwachtigen om had ik deze keer een heel andere ervaring met de film dan bij eerdere zittingen. Heeft dit te maken met het feit dat ik de film voor het eerst op m’n 50″ Plasma bekeek in Full HD en geserveerd in een DTS-HD-MA multichannel sausje? Misschien wel, maar toch waren er ook inhoudelijk en vormelijk heel wat zaken die ik deze keer heel anders ervoer. Toegegeven, als op zich staande film is TPM misschien niet de allersterkste film die ooit je netvlies beroerde, maar in het grote geheel van de saga valt deze zeker prima te pruimen en zelfs meerwaarde uit te halen. Dit gezegd zijnde, vond ik dit dus toch reden genoeg om nog eens in de blogpen te kruipen en m’n ervaringen met jullie te delen. Without further ado, let’s get started, shall we?
Blu-Ray-Release & High Definition
Laten we het eerst even over de technische boeg goeien. De geremasterde versie van deze film voegt heel wat toe aan de ervaring. Eén van de meest opvallende wijzigingen aan deze versie is het feit dat Yoda nu in alle scenes geportretteerd wordt door een CGI-personage. Ze hebben de computers dus even aan het werken gezet bij Lucasfilm en minutieus elke scene waarin de klassieke handpop van de hand van Stuart Freeborn en Nick Dudman ten tonele gevoerd wordt herwerkt zodat het computerpersonage de scene kon stelen. In die opzet zijn ze dan ook wonderwel geslaagd, als je het mij vraagt! Hoe gecharmeerd ik ook was door het poppenspel van Frank Oz in de Classic Trilogy, in de prequels was er toch enigzins sprake van een continuïteitsbreuk door de jongere versie van Yoda in Episode II en III integraal CG te maken, maar in Episode I slechts in één scene de uitdaging aan te gaan. De extra articulatie die mogelijk gemaakt werd met dit 3D-personage vormt in mijn ogen alvast wel degelijk een flinke meerwaarde!
Dit was ook één van de eerste films waarbij flink wat scenes rechtstreeks digitaal gefilmd werden en dat kan je zeker extra waarderen in deze 1080p-versie van dit hoofdstuk in de “Star Wars”-saga. Wel moet ik zeggen dat ik het beeld af en toe een beetje “soft” vond, waarbij randen dus een beetje onscherp afsteken tov de achtergrond en/of andere objecten, maar ik denk dat dit gedaan werd om het contrast tussen real-life figuren en computergegeneerde beelden minder schril te maken. Al bij al een geslaagde technische prestatie van de mannen bij Lucasfilm.
Acteerprestaties en personages
Hoe vaker je een film bekijkt, hoe meer je let op de eigenlijke personages en acteerprestaties, aangezien het verhaal en de plot voor de kijker maar weinig of geen geheimen meer kent. Zo ook deze keer. Benieuwd naar wat ik er uit meenam? Hier is een lijstje met figuren en acteurs die bij mij een positieve(re) of negatieve(re) indruk nalieten:
- Jake Lloyd (Anakin Skywalker): De acteerprestaties van de jonge Lloyd konden me gisteren echt niet bekoren, meer nog, ik ervoer ze als uitgesproken storend. Er was duidelijk overacting, en op meer dan één gelegenheid leek het me eerder alsof hij z’n teksten reciteerde ipv echt te weten wat hij allemaal zei. OK, de jongeman had waarschijnlijk nog geen kennis gemaakt met de “Star Wars”-saga gezien zijn jonge leeftijd, maar veel van de scenes die nu nog in de film zitten, waren bij mij zeker op de cutting room floor blijven liggen…
- Keira Knightley (Handmaiden Sabé/Decoy Queen): Hoewel niet zo storend als Jake Lloyd ergerde me ik toch regelmatig aan harde, nasale stemvoering van Keira Knightley die Padmé‘s handmaiden Sabé portretteerde. Ik ben nooit zo’n fan geweest van Knightley, maar in Pirates of the Carribean of King Arthur ervoer ik haar toch als minder ergerlijk. Gelukkig is dit ook een kleinere rol, dus kan ik er iets makkelijker vrede mee nemen.
- Liam Neeson (Qui-Gon Jinn): Liam Neeson is een klasse-acteur, en dat is niet anders in deze film. Wel zie je dat deze zachtaardige reus (Neeson meet 1m93) niet direct affiniteit heeft met de “Star Wars”-saga, maar z’n stoïcijnse acteerprestaties passen wel bij het monnikachtige personage van Qui-Gon.
- Ewan McGregor (Obi-Wan Kenobi): McGregor heeft zijn liefde voor het ‘Star Wars”-universum meermaals geuit in interviews en dat straalt ook van het scherm. Wel heeft Obi-Wan een relatief kleine rol in deze episode, maar in de daaropvolgende episodes krijgt hij meer dan kans genoeg om zijn affiniteit met de figuur van Obi-Wan duidelijk te maken aan het publiek. In mijn ogen is hij er het best in geslaagd om de continuïteit te realiseren tussen zijn neerzetting van het personage en die van de oer-Obi-Wan, Sir Alec Guinness.
Ian McDiarmid (Senator Palpatine/Darth Sidious): Deze Schotse acteur is zonder meer mijn favoriet van de film. Het is een waar genoegen om hem een ogenschijnlijk onschuldige senator te zien spelen. Wie nog nooit de classic trilogy zag, zou nooit vermoed hebben dat dit ogenschijnlijk warm en vriendelijk karakter zich zou ontpoppen tot de schrik van alleenheerser van het Empire. Toch zijn er voor ingewijden genoeg minieme trekjes en allusies op zijn onderliggende aard om een memorabele Palpatine te realiseren. Klasse!- Ray Park (Darth Maul): Mijn runner-up na McDiarmid! Deze hoofdzakelijk stille rol wordt meesterlijk gebracht door stuntman Ray Park. Ik vind het vooral mooi om te zien hoe zijn ogenschijnlijke controle, geduld en uiterlijke kalmte in het slotgevecht plaats ruimt voor expliciete ongeduldigheid en regelrechte agressie. Wel ben ik blij dat Parks schrille stem vervangen werd door die Peter Szymon Serafinowicz als hij op Sidious’ balkon zijn blijdschap uit over de onthulling van de Sith aan de Jedi.
- Ahmed Best (Jar Jar Binks): Jar-Jar is één van de meest polariserende karakters in de gehele “Star Wars”-mythos. Velen vinden deze stuntelige Gungan en komische noot uiterst irritant, terwijl kinderen er doorgaans tuk op zijn. Wel, intussen kan ik zeggen dat ik me lang niet meer zo hard erger aan het geklungel van deze flapoor, maar dat kan natuurlijk gewenning zijn. De rol is ook hier eigenlijk niet zo heel groot en hier en daar heeft het personage zelfs een echt doel in het verder drijven van plot. Al bij al tolereer ik Jar Jar intussen, zelfs in dit saga-hoofdstuk waarin hij het meest prominent aanwezig is.
Technische kwaliteiten en uitvoering
George Lucas is wat mij betreft één van de meest invloedrijke filmmakers ooit. Dat heeft hij niet enkel te danken aan zijn werk als regisseur, maar aan zijn algemene visie op filmmaken. Pixar, ILM, Skywalker Sound, THX,… zijn allemaal bedrijven die vandaag de dag hun stempel drukken op de wereld van de cinema in zijn geheel en komen allemaal uit de stallen van mijnheer Lucas. En ook hier stelt hij niet teleur! Geweldige split surround knalt uit je speakers, diepe bassen rollen op de juiste tijdstippen uit je speakers, terwijl dialogen en lightsaberklingen telken kristalhelder weerklinken zonder te verdrinken in het ruim voorziene achtergrondgeluid.
Uiteraard is veel hiervan te danken aan geluidsguru Ben Burtt die al sinds jaar en dag zorgt voor de wonderlijke “Star Wars”-soundscape. Telkens sta ik weer versteld hoe het lage en trage gebrom van Sebulba’s podracer in schril contrast staat tot zijn snelheid en pure kracht en het toch tegelijkertijd prima weet te onderstrepen. Een huzarenstukje van Burtt!
De soundtrack van John Williams is ook één van de allerbeste in de gehele saga. Waar latere films veel minder “thematisch” zijn beginnen klinken, is TPM nog steeds een heerlijke stukje klassieke Williams grootsheid. Duel of the Fates – dat zelfs MTV haalde – wordt prachtig ontplooid tijdens het epische eindgevecht, maar wordt doorheen de gehele film reeds herhaaldelijk aangereikt zodat het al vlot in het oor ligt wanneer het in al zijn grandeur je trommelvlies belaagt.
Ook het camerawerk is lovenswaardig, zeker als je weet dat sommige scenes geheel computergegeneerd zijn en de virtuele camera mooi gelijke tred weet te houden met wat de cameramensen op de set in elkaar hebben weten te boksen. Mooie camerashakes, slimme pans en lensverschuivingen, ze worden allen vakkundig aan de kijker gepresenteerd zonder als schreeuwlelijkerds teveel de aandacht op zichzelf te willen vestigen, iets waar een reeks als Battlestar Galactica zich soms wel eens aan durft te bevuilen. Een van de meest subtiele en doeltreffende vind ikzelf wanneer Mace Windu en Yoda zich aan het einde van de film afvragen of de meerster- dan wel de leerlingsith werd gedood toen Maul het onderspit delfde tegen Obi-Wan. De pan en focusshift naar Palpatine mist zijn effect daar allerminst!
Een voorlaatste puntje bij dit hoofdstuk wil ik toch wijden aan twee specifieke CGI-realisaties. Iedereen heeft telkens z’n mond vol over de organische wezens die uit de ILM computers rollen, maar ikzelf ben het meest verrast door het ongelooflijke oog voor detail en de letterlijk feilloze integratie van de vele droids die ten tonele worden gebracht. De Battle Droids en Droideka‘s stelen wat mij betreft de show. Als je kijkt hoe knap deze bewegen, hoe perfect licht en omgeving wordt gereflecteerd in hun diverse metalen onderdelen, de schaduwen die ze werpen, de kleine en grote beschadigingen… Als je ziet hoe goed dit anno 1999 al zo knap werd gerenderd, vraag je je af waarom het er nu vaak veel minder goed uitziet.
Tot slot toch nog een woordje over de gevechtschoreografiën: top notch. Enkele van de meest memorabele gevechten ooit vertoond zitten in deze. De eerste keer dat je een sith ziet vechten met een lightsabre met dubbele kling, het veelvuldige gebruik van een snelle force push, acrobatie die spaarzaam, maar doeltreffend aangewend wordt, etc. zorgen er stuk voor stuk voor dat de kijker wist dat er met TPM een nieuw tijdperk was aangebroken voor de dynamiek van Jedi-duels!
Parlellen en aspecten die ik eerder niet opmerkte
Bij deze kijksessie vielen me enkele dingen nog eens exta op, misschien omdat het lang geleden was, misschien omdat ik tevoor meer oog had voor andere zaken, wie zal het zeggen. Een tweede lijstje!
- Parallel tussen de eindviering van Ep. I en Ep. IV: op het eerste zicht is er buiten de feestelijkheid zelf waar weinig gemeenschappelijk tussen TPM en A New Hope (ANH), maar als je ze zij aan zij bekijkt, zal je misschien ook zien dat de blik en glimlach die Anakin en Padmé uitwisselen opvallend gelijkaardig zijn aan de uitwisseling tussen Luke en Leia in de Massassi Temple.
Parallel tussen Droid Control Ship en de Death Star/Shield Generator: Net zoals beide Death Stars, wordt het Droid Control Ship van binnenuit opgeblazen door een kleine space fighter. Daarnaast is er nog een tweede parallel te trekken met Return of the Jedi (ROTJ), waarbij het succes van het ruimtegevecht aan de tweede Death Star staat of valt met de vernietiging van de shield generator op Endors bosmaan; in TPM kunnen de Gungans het immers ook enkel halen van het leger van de Trade Federation doordat het controleschip vernietigd wordt door de kleine Anakin. Mooi om die spiegeling te zien!- Op het einde van de aftiteling hoor je de typische mechanische ademhaling van Darth Vader in de Classic Trilogy. Een leuke toevoeging die hint naar de teloorgang van de Republic die zal volgen op de ogenschijnlijk regelrechte overwinning van de “goede” kant van de strijdende facties.
- Qui-Gon verstaat Huttese?: Het is raar om te zien dat Qui-Gon Watto begrijpt wanneer hij in het Huttese tegen Anakin spreekt over Qui-Gons schijnbaar roekeloze weddenschappen. Eerder in de film wordt dit immers totaal niet geïnsinueerd doordat ze onderling in het Standaard spreken met elkaar en er geen enkele interactie is met de Jedi Knight als Anakin en Watto in diens schroothandel onderling dialogeren in het Huttese.
Eindconclusie en laatste bedenkingen
Tijd om af te ronden, want ik ben intussen weer een drietal uur aan het tikken en eerlijk gezegd, heb ik nog wel wat anders te doen ook. TPM is en blijft in mijn ogen de minst goede Star Wars film, maar toch is hij in het grotere geheel van onmiskenbaar belang voor de saga. Wel heeft de Pod Race, mede door zijn lengte en de beperkte verhalende waarde een beetje aan zijn charme ingeboet, al kan dat natuurlijk ook van zijn inspiratiebron, de race in Ben-Hur gezegd worden.
En om het heel kort even over de Classic Trilogy te hebben die ik intussen ook allen herbekeken heb: ANH is naar huidige maatstaven een beetje een “trage” film geworden, The Empire Strikes Back (TESB) blijft een buitenbeetje in de saga met heel aparte kwaliteiten en ROTS blijft mijn all-time favourite in het lijstje van de Classics, door zijn meerlagige strijdperken en doordat het het sluitstuk vormt.
Uitsmijter
Wie me al wat langer kent, weet dat ik graag eindig met een uitsmijter en die traditie eer ik ook nu weer graag. Ter gelegenheid van de Blu-Ray-release werden Tim Veekhoven, An Van de Poel en ikzelf in naam van TeeKay-421 uitgenodigd bij “Sound of Sam” op Studio Brussel. Wie ons gesprek toen gemist heeft, ik heb de integrale opname van dat uurtje radio voor jullie geupload op dit blog. Veel plezier bij het beluisteren en… prettige eindejaarsfeesten!
Tags: Episode I, Phantom Menace, Revisited, Sound of Sam, Star Wars, Studio Brussel, TeeKay-421, TPM